Activiteit ‘bekertjes stapelen’

Opdracht: draai en stapel bekertjes met alleen elastiekje en touwtjesRegels: handen mogen niet op elastiek, stilte bij strategieplanningDrie rondes van 1 minuut, na elke ronde feedback en strategiewijzigingSpanning en competitie: scores van 0 tot 13 bekertjes  

Evaluatie bekeractiviteit

Resultaten per team bespreken en vergelijkenLessen: teamwork, reflectie, onderzoekende houding en ontdekkend lerenAfkijken als leervorm: openlijk leren van succesvolle teamsSoft skills: nieuwsgierigheid, feedback geven en ontvangen  

Casus Mirjam – reflectie op leerstijl

Verhaal: docent in opleiding die gewend is aan gestructureerd lerenKenmerken: perfectionistisch, zelfstandig, weerstand tegen onduidelijke opdrachtenDiscussiepunten: herkenning eigen leerervaring, impact van traditionele didactiek  

Bespreking onderwijsstructuur en autonomie

Verschil tussen uitgestippeld en zelfsturend lerenRol van checklists versus open opdrachtenNoodzaak van balans tussen structuur en eigen ontdekking  

Leerdoelen en kern van de sessie

Kennismaken met vijf leerkunsten van School OSER
Ervaren van nut en toepassing in de eigen lespraktijk  

Overzicht van de vijf leerkunsten

• Reflecteren: spiegelen op eigen handelen en teamproces
• Onderzoeken: onderzoekende houding en vragen durven stellen
• Samenwerken: strategieontwikkeling, afstemmen en resultaatdelen
• Ontdekkend leren: experimenteren, trial-and-error, rubbertegelmetafoor
• Feedback: geven/ontvangen op taak, proces en zelfregulering

Rubbertegelgeneratie als metafoor
Overbescherming ondermijnt leerprocesFouten en onzekerheid nodig voor duurzame ontwikkeling

Praktische toepassing – groepsonderzoek

Vijf groepen werken elk uit één leerkunst
Poster maken met kernbegrippen, voorbeelden en visualisaties

Presentatieronde: korte uitleg, rondlopen en vragen beantwoorden  

Feedbackmodel en niveaus
Vier feedbackniveaus: taak, proces, zelfregulering, persoon
Handvatten: gerichte vragen per niveau voor effectiviteit
Bewustwording eigen emotionele reactie op feedback  

Verdieping en professionele identiteitLeren is meer dan methode: houding, creativiteit en intuïtieBelang van veelzijdigheid: didactiek + persoonlijkheid + ervaring  

Conclusies
Bewust handelen is kern: reflectie en onderbouwing van keuzes
Experiment en samenwerking stimuleren diepgaand leren
Ruimte voor fouten onmisbaar: fouten leiden tot nieuwe inzichten
Professionele ontwikkeling omvat theorie, praktijk én persoonlijke groei  

De eerste groep studenten presenteerde hun mini les zoals in de vorige lessen als opdracht is gegeven. Elke les komt een andere groep aan bod. Deze eerste groep studenten bedacht nieuwe familietradities, bedachten daarbij naam en traditie, en presenteerden die kort aan de klas. Daarna bespraken ze verschillende didactische principes:
Zintuiglijk rijke werkvormen (kijken, luisteren, proeven, ruiken) om betrokkenheid te vergroten.
Reflecterend leren (terugkijken op je handelen, vaststellen wat je al kan en wat je volgende stap wordt).
Feedback en feedforward: observatie, momentopname en heldere criteria koppelen aan concrete tips voor verbetering.
Samenwerkend leren: wederzijdse afhankelijkheid én individuele verantwoordelijkheid in groepsopdrachten.
Onderzoekend leren: van interesse wekken en voorkennis activeren via onderzoeksvragen, informatie verzamelen, coöperatief werken tot presentatie en evaluatie.
Al deze stappen helpen studenten om geleidelijk zelf eigenaar te worden van hun leerproces en hun professionele ontwikkeling.  

SamengevatIn deze sessie zijn uiteenlopende didactische en pedagogische concepten besproken, steeds met de vraag: hoe pas je ze concreet toe in de lespraktijk? Thema’s als leerdoelen en taxonomie, breinleren, differentiatie, groepsdynamiek, mindset, zorgstructuren en de inrichting van een PDG-reisplan kwamen aan bod. De focus lag niet op betekenis, maar op transfer: wat heb je al gedaan en wat ga je ermee doen?  

Intern dilemma en praktijktoepassing
Deelnemers kozen een kaart met een concept en reflecteerden niet op de betekenis, maar op hun acties en plannen.Belangrijk: vertaal theorie onmiddellijk naar concrete lesactiviteiten, bespaar jezelf ‘alles uitproberen’ en richt je op toepasbaarheid in jouw praktijk.  

Leerdoelen, taxonomie en OBIT
Gebruik heldere werkwoorden uit Bloom’s taxonomie (onthouden, begrijpen, toepassen, analyseren, evalueren, creëren) om leerdoelen te formuleren.
OBIT (Onthouden, Begrijpen, Integreren, Toepassen) als vereenvoudigde leerfases; bewust kiezen welk niveau je target.
Voorbeeld: ‘kan gewrichtsaandoeningen onderscheiden en beschrijven’ – dit is een specifiek geformuleerd doel op basis van toepassen en begrijpen.  

Geheugen, breinprincipes en zintuiglijke rijkheid
Uitleg van sensorisch geheugen → kortetermijngeheugen → codering naar langetermijngeheugen.
Herhaling en praktijkvoorbeelden versterken de opslag in het brein.
Zintuiglijk rijke leeromgeving: begin met praktische opdrachten, proefjes of raadsels om theorie te ontsluiten.  

Leervoorkeuren & meervoudige intelligenties
Deelnemers ontdekten dat ze vooral visueel en denkend (denker) zijn, en zetten dit in om anderen aan het denken te zetten.
Pas meervoudige intelligenties toe door variatie in opdrachten: luisteren, bewegen, tekenen, interactie, muziek.
Advies: experimenteer bij lesvoorbereiding met drie intelligenties en evalueer de klasreactie.  

Differentiatie en klassendistributie
Niveauverschillen (2, 3, 4) en leervoorkeuren vragen verschillende opdrachten of tempo.
Differentiatiemodel: verlengde instructie – laat sterke studenten zelfstandig werken, geef extra uitleg aan zwakkeren.
Bewustzijn groeit met ervaring; probeer van tevoren leerniveaus in te schatten voor effectiever tijdgebruik.  

Lesvoorbereiding, structuur & evaluatie
Structuur: zorg voor duidelijke leerdoelen, bijbehorende werkwoorden en een logisch verloop.
Eindevaluatie moet aansluiten op de leerdoelen: wat ga je toetsen en hoe?
Tip: houd een lesvoorbereidingsformulier bij, maak foto’s of film fragmenten van opstelling en uitvoering.  

Mindset & verwachtingen
Growth versus fixed mindset: geloof in ontwikkeling en hoge verwachtingen; denk niet ‘die leerling komt niet verder’. Hoge verwachtingen stimuleren prestaties, ook bij zwakkere of minder gemotiveerde lerende.  

Reflectie en kernkwaliteiten
Reflecteer op eigen handelen: wat ging goed, wat niet? Vraag collega’s en studenten om feedback. Kernkwaliteiten herkennen én benutten in teamverband; compenseer zwaktes door samen te werken. Houd ook je allergieën in de gaten (bv. slachtofferrol) en gebruik die bewust in interactie.  

Conditionering, gedrag & technologie- Behaviorisme en beloningsprincipe: telefoonalgoritmes conditioneren gedrag (verkregen via Zweedse docent en documentaires). Ga met studenten in gesprek over effect van sociale media, zonder oordeel, en activeer bewustwording.
Voor didactiek: voorspelbaarheid creëren en begrijpelijke regels om gewenst gedrag te stimuleren.  

Groepsdynamiek & klasmanagement
Fases volgens Tuckman: forming, storming, norming, performing – elk vraagt om andere interventies. Gebruik tools als sociogrammen om informele leiders en uitgesloten leerlingen te signaleren. Ontwerp activiteiten (rollenspellen, discussies, icebreakers) die groepsprocessen positief sturen.  

Passend onderwijs & zorgstructuur
Signaleren van speciale ontwikkelbehoeften: ADHD, dyslexie, hoog talent, IEP’s.Ken de interne (zorgcoaches, -coördinator) en externe (schoolmaatschappelijk werk) lijnen voor doorverwijzing. Toon in bewijsmateriaal je plan van aanpak, reflecties en interviews met zorgprofessionals.  

PDG-reisplan & bewijsmateriaalDrie fasen: ontwerp, uitvoering, evaluatie van een leertraject. Kies een vak of project, overleg met teamleider over inzet volgend jaar. Verzamel feedback (video, interviews, enquêtes), theoretische onderbouwing en reflecties in portfolio. Focus op wat je hebt gedaan en gaat doen; portfolioproducten hoeven niet nieuw te zijn, maar wél van een theorie-reflectie te voorzien.  

Conclusies
Theorie en praktijk moeten hand in hand gaan: maak bewust transfer in je eigen lessen. Formuleer leerdoelen met taxonomie, differentieer, benut breinprincipes en varieer in leeraanpak. Bouw aan sterke pedagogische relaties, hoge verwachtingen en groeimindset; vraag actief feedback.

Ontwikkel een PDG-reisplan: kies een focus, onderbouw met theorie, verzamel bewijsmateriaal, reflecteer en evalueer. Gebruik het A4-overzicht met alle besproken concepten om gericht te experimenteren en je didactisch repertoire uit te breiden.  

– Studentretentie en welbevinden: Een artikel over de ‘eerste honderd dagen’ benadrukt dat je in die periode vooral moet investeren in een goed gevoel bij studenten, niet direct in vakinhoud.  

– AI-gebruik en toetsing: Studenten halen regelmatig identieke of onvolledige teksten uit AI-tools. De groep benadrukt dat je niet alleen rapportages moet laten maken, maar juist praktische opdrachten en mondelinge toetsen nodig hebt om echt te beoordelen wat een student kan.  

– Consequent handhaven: Afspraak is afspraak: wie een opdracht niet binnen de gestelde termijn inlevert, krijgt geen goedkeuring of cijfer. Herhaalde herkansingen worden beperkt (2e kans, soms een 3e bij aantoonbaar goede inzet), anders doorstroomstop. Sommige opleidingen werken met ‘bij twee onvoldoende modules kun je niet verder’.  

Daarna werken we een uitgewerkte halfuur-les uit rond het thema “script schrijven voor een vlog met behulp van AI”. De opbouw is:

1. Voorkennis activeren (5 min)

   – Korte vragen (“Gebruik jij AI in je les?”, “Weet je wat vloggen is?”).  

2. Instructie (5 min) 

   – Uitleg wat een vlog en een script is, plus een screencapture-video met stappen/checklist in de PowerPoint. 

3. Opdracht (15 min) 

   – In tweetallen een eenvoudig script óf gezamenlijk bijvoorbeeld een LinkedIn-vlogscript maken, daarbij AI inzetten en bijsturen.  

4. Feedback & reflectie (5 min)

   – Klassikaal kort delen: wat heb je gedaan, geleerd en onthouden?  

Taken worden verdeeld: iedereen rondlopen tijdens activiteit, één verzorgt de voorkennis-activatie, de ander instrueert en sluit af met reflectie. Alle bronnen en linkjes worden in de digitale leeromgeving (Canvas/appgroep) gedeeld.

Het Beheren van de Klas: Strategieën voor Effectief Klassenmanagement

De tekst is een uitgebreide weergave van een training over “klassenmanagement” en de start van een docentopleiding. Belangrijkste punten:

1. Structuur en routine  

   – Werk met vaste rituelen (inchecken, kennis activeren, verwerkingsopdracht, afsluiting).  

   – Duidelijke lesvoorbereiding en “WHHTP”-opdrachten (Wat, Hoe, Hulp, Tijd, Post-processing).  

   – Maak opdrachten behapbaar en communiceer leerdoelen en verwachtingen.

2. Fysieke klasopstelling en continu signaal  

   – U-opstelling en “groene/oranje/rode zones” bevorderen nabijheid en zicht.  

   – Loop rond, wisselhoudingen af, gebruik oogcontact en non-verbale signalen om de aandacht vast te houden.

3. Omgaan met verstorend gedrag  (zie mijn persoonlijke stappan)

   – Hanteer een correctieladder: pauzeer, naam noemen, verzoek om stil te zijn, laatste waarschuwing, eventueel na afloop gesprek.  

   – Spreek laagdrempelig en met “ik-boodschappen” (ik heb moeite, ik ga niet verder als…).  

   – Focus op regie in plaats van op controle; voorkom onnodige escalatie. (Ga niet over je persoonlijke grenzen door je professionele grenzen te stellen)

4. Pedagogisch klimaat en relatie  

   – Bied een veilige leeromgeving: benoem succeservaringen, fouten mogen maken, positieve erkenning.  

   – Zorg voor eensgezindheid binnen het team (consistente afspraken over telefoons, petjes e.d.) om ondermijning te voorkomen.

Als laatste deel gaan we nog ons portfolio erbij halen en moeten we een begin maken met ons reisplan.

5. Professionele ontwikkeling (reisplan & pitch)  

   – Formuleer drie hoofdonderdelen: je rol/professionele identiteit, realisatie van leeractiviteiten, reflectie en ontwikkeldoelen.  

   – Onderbouw elke leeruitkomst met concreet bewijsmateriaal uit de praktijk en feedback van collega’s.  

   – Bereid een korte pitch (max. 5 min) voor waarin je in grote lijnen je persoonlijke en onderwijskundige ontwikkelplan toelicht.

Check in:

Veertje-hout-steen werkvorm voor gevoelens en tips  

– drie categorieën om gevoel te duiden:  

  • veertje = licht, flexibel, weinig stress  

  • hout = stabiel, vertrouwd, beheersbaar  

  • steen = zwaar, druk, overbelasting  

– deelnemers kiezen symbool dat past bij hun huidige situatie  

– koppeling met:  

  • werkdruk: tips om taken te prioriteren  

  • rolverdeling: afstemming binnen team en takenpakket  

  • werk-privé balans: pauzemomenten en grenzen aangeven  

– concrete adviezen per categorie en uitwisseling van best practices  

Uitleg over curriculumopbouw en portfolio-opdracht  

– zes algemene leeruitkomsten binnen curriculum  

  • twee leeruitkomsten al uitgewerkt:  

    – ontwikkeling professionele identiteit  

    – realisatie van leeractiviteiten  

  • vier leeruitkomsten bevinden zich in:  

    – leertrajecten  

    – primair proces  

    – leer- & ontwikkelomgeving  

– doel van de portfolio-opdracht: aantonen van behaald leerdoel via bewijsmateriaal  

– beoordelingscriteria: relevantie, reflectie en onderbouwing  

Groeps- en duo-overleggen over leeruitkomsten  

– tweetalgesprekken: uitdiepen wat elke leeruitkomst concreet betekent in de praktijk  

– teamdiscussies: afstemmen welke activiteiten passen bij elk leerdoel  

– inventariseren van mogelijke bewijsmaterialen:  

  • casestudy’s, opdrachten, feedbackrapporten  

  • foto’s, video’s, logboeken  

  • peer- en zelfevaluaties  

– voorbeelden uitwisselen om inspiratie op te doen  

Vervolgafspraken en conclusies  

– instructies voor zelfstandig verder werken aan portfolio in eigen tempo  

– maken van duidelijke afspraken voor vervolgsessies: data, doelen en verantwoordelijkheden  

– tips om voortgang te monitoren en ondersteuning te vragen waar nodig  

Conclusies aan het eind  

– deelnemers hebben helder beeld van de zes leeruitkomsten en de portfolio-opdracht  

– verzamelde bewijsmaterialen vormen basis voor reflectie en beoordeling  

– veertje-hout-steen-methode helpt bij inzicht in werkdruk en balans  

– opgegeven vervolgstappen en afspraken zorgen voor structuur in het vervolgtraject

Leertraject: ontwerp, uitvoering en evaluatie  

– leertraject beslaat een langere periode met een duidelijke kop en staart  

– drie fasen: ontwerpen (voorbereiden, organiseren), uitvoeren en evalueren  

– tijdens evaluatie toetsen of beoogde leerdoelen bereikt zijn  

– analyseren van effectiviteit en bijsturen voor volgende cyclus  

Leeractiviteit versus leertraject  

– leeractiviteit = één les of workshop met specifiek doel  

– leertraject = serie van leeractiviteiten, project of begeleidingstraject  

– leertraject omvat meerdere leeractiviteiten met samenhangende doelen  

– leertraject vraagt planning over langere termijn, leeractiviteit is beperkt  

Beknopte samenvatting  

Gedetailleerde uitwerking per onderwerp

Organisatie van toets- en bufferweken  

– Verschil in planning tussen opleidingen: sommige hebben één toetsweek, andere twee, gevolgd door een lesvrije week  

– Idee om elke tiende week een echte bufferweek in te lassen voor voorbereiding en herstel  

– Voordelen van een bufferweek: ruimte voor docenten om voor te bereiden en opladen, vermijdt wekelijkse achterstanden  

Reisplan Expeditie 2025  

– Dynamisch leerplan waarin je een leertraject opstelt, uitvoert en evalueert  

– Ochtendprogramma’s met telkens andere werkvormen: lezen & brainstormen, AI-toepassingen, voorbeelden van portfolio’s  

– Document in Canvas: “Reisplan Expeditie 2025” met opdrachten, voorbeelden en eisen aan bewijsmateriaal  

Werken met Eenheden van Leeruitkomsten (EVL)  

– EVL = onderwijs­eenheid met leeruitkomsten als basis  

– Drie grote fasen: ontwerpen van een leertraject, uitvoeren, evalueren  

– Verplicht bewijsmateriaal bij elke EVL: ontwerp voorzien van theoretische onderbouwing, feedback van experts en peers, reflecties, schriftelijke onderbouwing bijdrage aan leeruitkomsten  

– Portfolio-opzet: tekeningetje met alle onderdelen die de waarde van het product aantonen  

Groepsopdrachten EVL  

– Teams (rood, blauw, geel, groen, roze) werken elk eigen mindmaps of schema’s uit  

– Moeilijkheden: lange teksten van leeruitkomsten, onduidelijke termen (niveaugroepen, ontwerpmodel)  

– Uitwerking voorbeelden per team: koppeling van theorie (Bloom, CAR-model, stermodellering) aan praktijkcasussen  

Theoretische modellen en didactiek  

– Taxonomie van Bloom: hiërarchische niveaus (onthouden, begrijpen, toepassen, analyseren, evalueren, creëren)  

– CAR-model, STAR-model, multiple intelligenties, didactisch analysekader  

– Miller’s piramide voor beroepsbekwaamheid: knows, knows how, shows how, does  

– Krachtige leeromgeving: autonomie, relaties en structuur bieden door pedagogiek, didactiek en klasopstelling  

Samenvatting  

Overleg over het vormgeven van een leertraject, inclusief het ontwerpen, uitvoeren en evalueren van lessenreeksen. Er wordt gediscussieerd over formulieren (BHV), feedbackstructuur (formatief vs summatief, fasering in basiscamp en hoofdfase), het onderscheid tussen leeractiviteit en leertraject, planning en inlevermomenten, professionalisering en bewijsvoering in portfolio’s. De noodzaak van een cyclisch proces, heldere leeruitkomsten en praktische handvaten voor studenten komt aan bod.

Leertraject: ontwerp, uitvoering en evaluatie  

– leertraject beslaat een langere periode met een duidelijke kop en staart  

– drie fasen: ontwerpen (voorbereiden, organiseren), uitvoeren en evalueren  

– tijdens evaluatie toetsen of beoogde leerdoelen bereikt zijn  

– analyseren van effectiviteit en bijsturen voor volgende cyclus  

Relatie met leerdoelen en leeruitkomsten  

– verwijzing naar leeruitkomst 1, 2 en 3 in formulieren  

– gebruik van actieve werkwoorden (analyseren, evalueren, realiseren)  

– afstemmen op landelijke standaarden versus eigen schoolformulieren  

– belang van heldere en eenduidige leerdoelen bij aanvang  

Leeractiviteit versus leertraject  

– leeractiviteit = één les of workshop met specifiek doel  

– leertraject = serie van leeractiviteiten, project of begeleidingstraject  

– leertraject omvat meerdere leeractiviteiten met samenhangende doelen  

– leertraject vraagt planning over langere termijn, leeractiviteit is beperkt  

Beknopte samenvatting  

In deze tekst wisselen docenten en deelnemers ideeën uit over het schoolrooster, toets- en bufferweken, het Reisplan Expeditie 2025 en het werken met Eenheden van Leeruitkomsten (EVL). Ze bespreken hoe je bewijsmateriaal opbouwt, feedback organiseert en leertrajecten ontwerpt, uitvoert en evalueert. Aan het eind volgt een sessie over pubergedrag en adolescentie: de kenmerken van het puberbrein, executieve functies en groepsdynamiek, en de gevolgen daarvan voor het onderwijs.

Gedetailleerde uitwerking per onderwerp

Organisatie van toets- en bufferweken  

– Verschil in planning tussen opleidingen: sommige hebben één toetsweek, andere twee, gevolgd door een lesvrije week  

– Idee om elke tiende week een echte bufferweek in te lassen voor voorbereiding en herstel  

– Voordelen van een bufferweek: ruimte voor docenten om voor te bereiden en opladen, vermijdt wekelijkse achterstanden  

Reisplan Expeditie 2025  

– Dynamisch leerplan waarin je een leertraject opstelt, uitvoert en evalueert  

– Ochtendprogramma’s met telkens andere werkvormen: lezen & brainstormen, AI-toepassingen, voorbeelden van portfolio’s  

– Document in Canvas: “Reisplan Expeditie 2025” met opdrachten, voorbeelden en eisen aan bewijsmateriaal  

Werken met Eenheden van Leeruitkomsten (EVL)  

– EVL = onderwijs­eenheid met leeruitkomsten als basis  

– Drie grote fasen: ontwerpen van een leertraject, uitvoeren, evalueren  

– Verplicht bewijsmateriaal bij elke EVL: ontwerp voorzien van theoretische onderbouwing, feedback van experts en peers, reflecties, schriftelijke onderbouwing bijdrage aan leeruitkomsten  

– Portfolio-opzet: tekeningetje met alle onderdelen die de waarde van het product aantonen  

Groepsopdrachten EVL  

– Teams (rood, blauw, geel, groen, roze) werken elk eigen mindmaps of schema’s uit  

– Moeilijkheden: lange teksten van leeruitkomsten, onduidelijke termen (niveaugroepen, ontwerpmodel)  

– Uitwerking voorbeelden per team: koppeling van theorie (Bloom, CAR-model, stermodellering) aan praktijkcasussen  

Ontwerp, uitvoering en evaluatie  

– Ontwerp: bepaal product (bv. tien­weekstraject, aantal lesvoorbereidingen), planning, feedbackmomenten  

– Uitvoering: altijd feedback vragen vóór inleveren, denk na over wie inhoudelijke en onderwijskundige feedback levert  

– Evaluatie: resultaat toetsen, reflectie op eigen leerproces en ontvangen feedback, plan voor bijsturing of nieuwe cycli  

Theoretische modellen en didactiek  

– Taxonomie van Bloom: hiërarchische niveaus (onthouden, begrijpen, toepassen, analyseren, evalueren, creëren)  

– CAR-model, STAR-model, multiple intelligenties, didactisch analysekader  

– Miller’s piramide voor beroepsbekwaamheid: knows, knows how, shows how, does  

– Krachtige leeromgeving: autonomie, relaties en structuur bieden door pedagogiek, didactiek en klasopstelling  

Bespreking pubergedrag en adolescentie  

– Overgangsfase jeugd – volwassenheid, fysieke volwassenheid maar emotioneel nog in ontwikkeling  

– Verstoord slaapritme: melatonineproductie later op de avond, wekt moeheid en motivatieverlies op  

– Executieve functies: werkgeheugen, planning, prioriteiten stellen, timemanagement, emotieregulatie, flexibiliteit enz. ontwikkelen zich nog tot begin twintig  

– Risico­- & impulsgedrag: beperkte zelfcontrole, korte­termijn­focus, gevoeligheid voor groepsdruk en verslaving  

– Groepsdynamiek: normingfase waarin eerste leiders de toon zetten; heterogene klassen werken vaak beter dan homogene  

– Lesimplicaties: kleine succeservaringen inbouwen, feedbackcycli, duidelijk communiceren van criteria, werkvormen afwisselen, korte deadlines  

Conclusies  

– Heldere planning met toets- en bufferweken vermindert werkdruk en verbetert kwaliteit voorbereiding  

– Dynamisch reisplan en EVL-structuur bieden docenten en studenten houvast bij ontwerp, uitvoering en evaluatie van leertrajecten  

– Bewijsmateriaal moet systematisch opgebouwd worden met theoretische onderbouwing, feedback en reflectie  

– Kennismaken met didactische modellen (Bloom, CAR, Miller) helpt bij het formuleren van leerdoelen en het opzetten van krachtige leeromgevingen  

– Lesgeven aan adolescenten vereist rekening houden met hun ontwikkelingskenmerken: slaapritme, executieve functies en groepsdynamiek  

– Regelmatige feedback, korte tussenstappen en heldere werkafspraken ondersteunen pubers in motivatie en leerproces

Samenvatting  

In dit gesprek gaat het over het vormgeven van differentiatie in het onderwijs. Er wordt besproken hoe je met een gemeenschappelijk leerdoel kunt werken en tegelijkertijd convergente en divergente differentiatie kunt toepassen. Er komt aandacht voor gepersonaliseerd leren, adaptieve opdrachten, het direct instructie- (DI-) model en de didactische analysemethode (DA-model). Ook komen blended learning, de rol van de docent, motivatieproblemen in het mbo en praktische voorbeelden van differentiatie aan bod.

Gedetailleerde punten per thema

Gemeenschappelijk leerdoel en gezamenlijke opdrachten  

– Kies één overkoepelend onderwerp (bijvoorbeeld beeldelementen) voor alle studenten  

– Geef een opdracht waarbij verschillen in techniek en inzicht zichtbaar worden  

– Studenten helpen elkaar op basis van de uitkomsten  

Convergent versus divergent differentiëren  

– Divergent: flexibele leerroute, studenten bepalen eigen tempo en inhoud, docent begeleidt per individu  

– Convergent: groepen indelen op basis van nulmeting of proeftoetsen en elk groepje aangepaste opdrachten geven  

– Combinaties mogelijk: binnen rekenen divergent, in bredere context juist convergent  

Gepersonaliseerd leren versus klassikaal differentiëren  

– Gepersonaliseerd: elk leertraject is uniek, student kiest leerdoelen en activiteiten  

– Klassikaal differentiëren: één docent, meerdere groepen binnen dezelfde les met verschillende taken  

Organisatie in de klas  

– Moeilijk om volledig gepersonaliseerd leren te organiseren zonder systeemondersteuning  

– Convergent klassikaal differentiëren is gemakkelijker hanteerbaar binnen reguliere lestijd  

– Rollen en instructievormen vooraf vastleggen voor efficiënt verloop  

Differentiëren op tempo  

– Sommige studenten mogen sneller door de stof heen als ze al beheersing aantonen  

– Anderen krijgen extra instructie of extra oefenopdrachten  

– Tempo als eerste differentiatie-aspect naast niveau en inhoud  

Niveaudifferentiatie  

– Indelen op basis van beheersingsniveau per domein  

– Groepjes A, B en C met heldere doelen en passende opdrachten  

– Gebruik van proeftoetsen en nulmetingen voor indeling  

Differentiatie naar leerstijl, taak en instructie  

– Voorbeeld: ADHD-groep krijgt andere werkvorm of indeling  

– Variatie in taken (meer praktische opdrachten, meer theorie etc.)  

– Aangepaste instructie (meer of minder begeleid, extra voorbeelden)  

Fases van een les en het DI-model  

– Terugblik op vorige les en vaststellen leerdoel gezamenlijk  

– Directe instructie aan startgroep, verlengde instructie voor anderen  

– Zelfstandig verwerken met docentondersteuning voor een klein groepje  

– Gezamenlijke evaluatie en vooruitblik  

Blended learning voor differentiatie  

– E-leeromgeving inzetten om filmpjes, opdrachten en checkpoints te differentiëren  

– Gemakkelijker maatwerk leveren via digitale platforms  

– Voorbereiding: systemen en tools binnen je organisatie bespreken  

Rol van de docent en toegevoegde waarde  

– Docent als inhoudsdeskundige: zorgt voor effectieve instructie  

– Balans tussen klassikale uitleg en zelfstandige werkvormen  

– Blijven monitoren wat iedere student nodig heeft  

Motivatie en beloning  

– Extra opdrachten zijn niet altijd motiverend  

– Bied echte voordelen: versneld afronden, vrijstellingen, erkenning  

– Voorkom demotivatie bij studenten die “te snel” klaar zijn  

Uitdagingen in het mbo en toekomstdromen  

– Systemen voor flexibel en gepersonaliseerd leren nog niet volwassen  

– Spannende stap naar volledig studentgestuurd leren  

– Noodzaak voor goede begeleiding en adequate tools  

Conclusies  

– Differentiatie is essentieel: convergent en divergent vullen elkaar aan.  

– Directe instructie (DI-model) blijft een bewezen effectieve onderwijsvorm.  

– Blended learning ondersteunt maatwerk en flexibiliteit.  

– Docenten blijven cruciaal bij het vertalen van differentiatie naar de praktijk.  

– Motivatie en beloning moeten aansluiten bij echte leerwinst.  

– Volledig gepersonaliseerd leren vraagt nog verdere ontwikkeling van organisatie en systemen.

Constructieve feedback en fasering  

– feedback is opbouwend, specifiek en gericht op groei  

– formatief: tijdens basiscamp feedback op basisdeel  

– summatief: in de hoofdfase feedback op lesvoorbereiding, uitvoering en reflectie  

– geen feedback geven vóór volledige inlevering; afspreken van feedbackmomenten  

– vertrouwen in eigen proces door het ‘rijtje’ af te handelen  

Planning en inlevermomenten  

– leertraject zorgvuldig plannen over de gehele periode  

– vaste inlevermomenten na basiscamp en in hoofdfase  

– inleveren via Canvas, met mogelijkheid voor losse documenten  

– inleveren niet verplicht, maar aanbevolen voor feedbackkansen  

– afspraken maken over overzichtelijke mappenstructuur  

Begeleiding en toetsing  

– werkplekbegeleider helpt bij lesvoorbereiding en -uitvoering  

– coach geeft feedback op technische aspecten en onderbouwing  

– eigenreflectie en theoretische onderbouwing vanuit kennisbasis  

– examencommissie vereist toegankelijk en compleet bewijsmateriaal  

Professionele ontwikkeling en identiteit  

– ontwikkeling van professionele identiteit is doorlopend proces  

– reflectie op eigen normen, waarden en visie op goed docent-zijn  

– leeruitkomst: professionaliteitsontwikkeling en professionele identiteit  

– koppeling tussen theorie (normenkader) en dagelijkse praktijk  

Cyclus van ontwerp tot evaluatie  

– ‘cirkel’: ontwerpen → realiseren → evalueren → herontwerpen  

– tussentijdse toetsing: afstemmen van traject op beoogde resultaten  

– continue verbetercyclus als kernprincipe in leertraject  

– analyseren welke onderdelen wel/niet werken en bijsturen  

Portfolio en bewijsvoering  

– portfolio in Canvas met foto’s, documenten en reflecties  

– overzicht in mappenstructuur aanhouden  

– bespreking van vorm en inhoud vóór basiscamp  

– toegankelijkheid voor begeleiders en examencommissie waarborgen  

– formatief materiaal (ontwerp, planning) scheiden van summatief bewijsmateriaal  

Conclusies  

– een leertraject volgt een cyclisch proces van ontwerp, uitvoering en evaluatie  

– duidelijke leeruitkomsten en leerdoelen vormen de kapstok  

– leeractiviteiten zijn de bouwstenen binnen grotere trajecten  

– gefaseerde feedback (formatief vs summatief) ondersteunt de studentontwikkeling  

– strakke planning en vaste inlevermomenten geven structuur  

– professionele ontwikkeling vereist continue zelfreflectie en onderbouwing  

– portfolio moet overzichtelijk zijn en voldoen aan examencommissie-eisen